Πλοήγηση Αρχική Η Κατερίνα Σεμινάρια Άρθρα Επικοινωνία
Όλα τα άρθρα
Πένθος

Το αδιόρατο πένθος

Από Κατερίνα Καραγκιόζογλου · 15 Οκτωβρίου 2026 · 4′ ανάγνωση · Ενημερώθηκε 16 Οκτωβρίου 2026
Το αδιόρατο πένθος

Αφού πενθώ, πώς γίνεται να συνεχίζω;

Μετά από μια σημαντική απώλεια, η ζωή συνεχίζεται. Και το πένθος, αθόρυβα, συνεχίζει κι αυτό.

Ίσως κάποιος, με αγάπη, σου είπε: «Σε βλέπω καλύτερα. Σαν να ξαναβρίσκεις τα βήματά σου.» Ή ίσως το λες εσύ, ήσυχα, στον εαυτό σου: «Στέκομαι ξανά. Η ζωή μου κυλά.» Κι είναι αλήθεια. Μόνο που, κάποιες φορές, δεν είναι όλη η αλήθεια.

Απ' έξω, όλα δείχνουν εντάξει

Πηγαίνεις στη δουλειά και τα καταφέρνεις, ίσως και καλύτερα από πριν. Φροντίζεις το σπίτι και τους ανθρώπους σου. Γελάς με φίλους, κάνεις σχέδια, βάζεις στόχους.

Πολλοί άνθρωποι φοβούνται, πολύ πριν έρθει μια απώλεια, ότι αν χάσουν έναν αγαπημένο άνθρωπο θα καταρρεύσουν. Για κάποιους, το διάστημα που ακολουθεί είναι πράγματι πολύ δύσκολο και χρειάζεται στήριξη. Η έρευνα όμως δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι, περισσότεροι απ' όσο φανταζόμαστε, συνεχίζουν να λειτουργούν, να δουλεύουν και να φροντίζουν. Όχι επειδή αγάπησαν λιγότερο, αλλά επειδή ο άνθρωπος έχει μια ανθεκτικότητα που συχνά υποτιμούμε, ακόμη και στον εαυτό μας.

Κι ακριβώς επειδή τα καταφέρνεις, έρχονται οι ενοχές

Γιατί προχωράω; Πώς τιμώ τον άνθρωπο που έχασα;

Εδώ γεννιέται συχνά μια εσωτερική σύγκρουση. Από τη μια, αυτό που θεωρούμε τιμητικό για τον άνθρωπο που χάσαμε: να πενθήσουμε «όπως πρέπει», να μη χαρούμε νωρίς, να δείξουμε πόσο μετρούσε. Από την άλλη, αυτό που πραγματικά ζούμε: μια μέρα που κύλησε ήσυχα, ένα γέλιο που βγήκε αυθόρμητα, μια στιγμή που δεν τον σκεφτήκαμε καθόλου.

Αυτή η απόσταση φέρνει μαζί της βαριά συναισθήματα. Ενοχή, σαν να τον προδίδουμε. Ντροπή, σαν να είμαστε ψυχροί. Σύγχυση: τι λέει αυτό για μένα; Κι έτσι, μερικές φορές, κρύβουμε το πένθος ακόμη και από τον εαυτό μας. Ούτε στη λύπη επιτρέπουμε να υπάρξει («πρέπει να είμαι δυνατός, δυνατή»), ούτε στη χαρά («δεν δικαιούμαι»). Και μένουμε κάπου στη μέση, κουρασμένοι χωρίς να ξέρουμε γιατί.

Οι εικόνες που κουβαλάμε για το πένθος

Μεγαλώσαμε με εικόνες για το πένθος: τα μαύρα ρούχα, τα μοιρολόγια, τα μνημόσυνα, το σπίτι που σωπαίνει. Οι παραδόσεις έδιναν σχήμα στον πόνο και βοηθούσαν τους ανθρώπους να μείνουν δεμένοι με όσους έφυγαν και, ταυτόχρονα, να συνεχίσουν να ζουν.

Μαζί τους, όμως, έμεινε και μια σιωπηλή ιδέα: ότι πενθείς «σωστά» μόνο όταν φαίνεται. Ότι το πένθος είναι βαρύ και συνεχές, περνά από στάδια με σειρά και κάποια στιγμή τελειώνει. Η έρευνα δείχνει ότι αυτά είναι περισσότερο μύθοι παρά αλήθεια, και ότι η προσδοκία για «σωστά στάδια» μπορεί να πληγώσει όσους δεν τα περνούν.

Τιμάμε - ζώντας

Κι όμως, μπορούμε να τιμάμε κάποιον ζώντας. Η σχέση μας μαζί του δεν σβήνει· αλλάζει μορφή. Ζει στις αναμνήσεις, στις συνήθειες που μας άφησε, σε μια φράση του που λέμε χωρίς να το καταλάβουμε, στον τρόπο που κοιτάμε τον κόσμο.

Γι' αυτό και τα ξαφνικά κύματα λύπης, μετά από ένα τραγούδι, μια επέτειο ή μια αλλαγή του καιρού, είναι πολύ συνηθισμένα, ακόμη και καιρό μετά. Δεν σημαίνουν ότι γύρισες πίσω. Σημαίνουν ότι αυτή η σχέση συνεχίζει να ζει μέσα σου.

Ο καθένας έχει διαφορετικές ανάγκες

Κάποιος χρειάζεται να κλειστεί, να μείνει λίγο με τον εαυτό του. Κάποιος στηρίζεται στη δουλειά και στη ρουτίνα του. Κάποιος χρειάζεται κόσμο γύρω του, κουβέντα, συντροφιά. Και δεν έχουν όλοι την ίδια δυνατότητα να σταματήσουν: υπάρχουν παιδιά, δουλειά, άνθρωποι που μας χρειάζονται.

Δεν υπάρχει ένας τρόπος να πενθήσουμε, ούτε χρονοδιάγραμμα. Ο ψυχισμός μας κινείται μπρος πίσω: λίγο προς την απώλεια, λίγο προς τη ζωή που συνεχίζεται, και ανάμεσα, ανάσες. Το ότι δεν κλαις συνέχεια δεν σημαίνει ότι δεν πονάς. Και το ότι κλαις ακόμη, μετά από καιρό, δεν σημαίνει ότι έχεις «κολλήσει».

Όλα χωράνε

Λύπη και χαρά, θυμός και ανακούφιση, νοσταλγία, ακόμη και ενοχή. Μπορεί να συναντηθούν μέσα στην ίδια μέρα. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο. Όλα χωράνε, και όλα αξίζουν σεβασμό. Είναι όλα κομμάτια της ίδιας αγάπης.

Και αν το βάρος γίνεται πολύ μεγάλο ή κρατά καιρό, δεν χρειάζεται να το σηκώσεις μόνος ή μόνη.

Στην προσωποκεντρική συμβουλευτική, αυτός ακριβώς είναι ο χώρος που προσφέρεται: ένας χώρος για ό,τι πραγματικά ζεις, όπως το ζεις. Χωρίς κριτική, χωρίς στόχους για το πού «θα έπρεπε» να βρίσκεσαι, χωρίς την προσδοκία να το νιώσεις αλλιώς. Με απόλυτο σεβασμό στον δικό σου ρυθμό, και με την εμπιστοσύνη ότι, όταν ένας άνθρωπος νιώθει πραγματικά ακουσμένος και αποδεκτός, βρίσκει σιγά σιγά τον δικό του δρόμο.

Βιβλιογραφία

  • Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.1.20
  • Danforth, L. M. (1982). The death rituals of rural Greece. Princeton University Press.
  • Doka, K. J., & Martin, T. L. (2010). Grieving beyond gender: Understanding the ways men and women mourn (Rev. ed.). Routledge.
  • Klass, D., Silverman, P. R., & Nickman, S. L. (Eds.). (1996). Continuing bonds: New understandings of grief. Taylor & Francis.
  • Rando, T. A. (1993). Treatment of complicated mourning. Research Press.
  • Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist's view of psychotherapy. Houghton Mifflin.
  • Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224.
  • Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2017). Cautioning health-care professionals: Bereaved persons are misguided through the stages of grief. Omega: Journal of Death and Dying, 74(4), 455–473. https://doi.org/10.1177/0030222817691870
  • Wortman, C. B., & Silver, R. C. (1989). The myths of coping with loss. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 57(3), 349–357.
Κοινοποίηση
Χρειάζεστε υποστήριξη;

Κλείστε μια συνεδρία.

Ραντεβού στο doctoranytime